Đặc điểm phát triển nhận thức của trẻ 6 tuổi
Bạn đã từng bị một đứa trẻ 6 tuổi nhìn đăm đăm vào mặt mình chưa? Vâng, chính là ánh mắt ấy, ánh mắt của một thiên tài đang suy nghĩ về... chiếc kẹo mút trên tay bạn. Nếu bạn nghĩ trẻ 6 tuổi chỉ biết nghĩ về kẹo thì, ờ, bạn đúng. Nhưng bên cạnh đó là cả một thế giới tư duy đang phát triển mạnh mẽ.
Trẻ 6 tuổi thật sự là những nhà khoa học nhí. Không tin à? Hãy thử theo dõi một đứa trẻ khi nó cố gắng xếp lại mấy mảnh lego đã bị ông bà bước chân vào lần thứ “n”. Khả năng tập trung của chúng bắt đầu phát triển đáng kể, cho phép chúng không chỉ hoàn thành nhiệm vụ mà còn dạy bạn cách kiềm chế cảm xúc. Vì sao? Bởi vì việc xếp lego từ đầu khiến chúng ta có đôi chút lâm vào tình thế ‘uất nghẹn’.
Tiếp đó, khả năng giải quyết vấn đề của trẻ 6 tuổi cũng chẳng dạng vừa đâu. Chuyện là thế này: bạn bị mất cục sạc điện thoại, và chúng sẽ bảo, “Mẹ, sạc điện thoại có mùi hôi chân à?” Đó là trẻ bắt đầu ứng dụng phép lập luận logic cùng một chút mĩ vị chuyện gia đình. Nào ai dám bảo rằng trẻ 6 tuổi không có tư duy logic, chỉ là cách tiếp cận của chúng hơi ‘thẳng ruột ngựa’ mà thôi.
Và đừng quên vốn từ vựng của trẻ! Nghe một đứa nhóc kể chuyện là cả một nghệ thuật, đặc biệt khi nó thêm thắt các từ đa nghĩa theo cách ‘thần thánh’. ‘Gọi bác’ (tức gọi bác sĩ) chứ không phải ‘gọi bác làm gọn gàng hơn’ là một ví dụ hết sức sinh động để bạn nhận ra: vốn từ vựng của trẻ vượt tầm kiểm soát.
Ôi trời, và trí nhớ của chúng thì siêu phàm, nhắc đi nhắc lại chuyện ông bà không cho ăn kẹo cả ngày. Trẻ 6 tuổi có khả năng nhớ sự kiện một cách rõ ràng, giống như cách chúng hý hoáy ghi nhật ký bằng bút màu lên tường phòng khách.
Và, trẻ không chỉ phát triển nhận thức mà còn có khả năng tư duy trừu tượng nữa chứ! Ở độ tuổi này, trẻ có thể bắt đầu hiểu sự liên kết giữa tiền bạc và kem. Đại khái, bỏ lợn tiết kiệm nhiều hơn thì được ăn nhiều kem hơn. Rõ ràng mà, phải không?
Vậy làm thế nào để giúp các ‘nhà khoa học nhí’ này phát triển toàn diện? Đơn giản nhất là tạo điều kiện cho trẻ thử đủ thứ trên đời – từ ghép hình, vẽ tranh bằng nước miếng (tất nhiên chỉ là đùa thôi), đến chơi các trò chơi kích thích trí tưởng tượng như người lớn chơi game nhập vai ‘giải cứu thế giới’ mỗi dịp cuối tuần. Nhờ đó, trẻ được khám phá và trải nghiệm, và ai biết được, có thể bạn đang nuôi dưỡng một thiên tài tương lai đấy!
Ngôn ngữ phát triển ra sao với trẻ 6 tuổi?
Nếu bạn từng gặp một đứa trẻ 6 tuổi, hẳn bạn sẽ nhớ mãi những cuộc đối thoại không thể ngờ tới. Như có một lần, tôi bị đứa cháu hỏi: "Tại sao mèo lại không lái được xe hơi?". Trong khoảnh khắc ấy, não tôi như bị cắt cầu chì, và tôi chỉ biết đứng hình, mở miệng ra nhưng lại chẳng biết thốt lên tiếng gì. Hiểu không? Đó chính là một ví dụ điển hình cho sự phát triển ngôn ngữ đầy phong phú và bất ngờ của trẻ 6 tuổi!
Bước vào tuổi thứ 6 là khi từ điển sống của trẻ bắt đầu như giấc mơ bất tận. Theo các nhà nghiên cứu (vâng, lúc nào cũng có 'các nhà nghiên cứu'), một đứa trẻ 6 tuổi thường sẽ học được khoảng 2.000 đến 3.000 từ. Với vốn từ này, chúng có thể biến việc kể cho bạn nghe một câu chuyện về chiếc xe lửa đánh lạc hướng UFO thành một trải nghiệm thiêng liêng hơn bất kỳ hành trình đưa trí thức trở về thời sơ khai nào.
Ở độ tuổi này, trẻ cũng có khả năng sáng tác câu với cấu trúc phức tạp hơn. Đừng bất ngờ nếu bọn nhỏ có khả năng bắn ra những câu dài ngoằng, mà kết nối còn trơn tru hơn cả dịch vụ Internet hồi đầu tháng khuyến mãi. "Vì vậy", "nhưng", và "mặc dù" dường như không chỉ tồn tại trong từ điển của họ mà còn là vũ khí tối thượng để dệt nên những câu chuyện kỳ thú. Bạn biết không, tiềm năng sáng tạo của bọn trẻ 6 tuổi chắc chắn sẽ không thể so bì với lô-gic "uốn éo" của người lớn!
Một điều thú vị khác không thể không nhắc tới là trẻ còn giỏi trong việc thảo luận cảm xúc và ý kiến. Chúng ta hẳn từng bị "dằn mặt" bởi những giọng điệu như: "Con không thích món này đâu, ngày nào cũng cháo!" và bạn đứng đó như chứng minh rõ ràng cho triết lý 'hàm lượng phủ phàng'. Ôi, trẻ có ngàn lẻ một cách để bày tỏ cảm xúc và ý kiến, và đôi khi điều đó làm bạn ngẩn người.
Không dừng lại ở đó, kỹ năng đọc của trẻ 6 tuổi đã phát triển đến mức khiến người lớn lê lết mỗi lần mở sách. Dù chỉ là những câu đơn giản, nhưng bạn sẽ cảm thấy yêu đời hơn khi thấy những "cửu chương" của trẻ dần dính vào nhau thành câu từ mạch lạc. Và đừng quên trò chơi ngôn ngữ, nơi trẻ tiêu khiển với các từ đồng nghĩa, đồng âm, đôi khi là cả 'đồng lụy'. Khi đó, mọi người xung quanh có thể chỉ biết cười, khóc (hoặc cả hai cùng lúc).
Thật thú vị khi các "Young Sheldon" của gia đình này còn rất nhiệt tình trong việc sáng tác những câu chuyện hay tình huống vui nhộn, khiến chúng ta nhận ra trí tưởng tượng của trẻ thực sự không hề có biên giới. Để hỗ trợ quá trình phát triển này, chúng ta nên thường xuyên đọc sách cùng trẻ, khuyến khích các cuộc trò chuyện nảy lửa và vui vẻ, đồng thời chuẩn bị tinh thần đón nhận các tác phẩm sáng tác độc đáo từ "nhà văn tí hon" của gia đình.
Tâm lý xã hội và tình bạn: Mối liên kết vô giá
Ở cái tuổi 6, trẻ con không còn đơn thuần là những "thiên thần nhỏ" chỉ biết chạy nhảy vô tư bất kể ngày đêm nữa đâu. Không tin à? Hãy nhìn vào những lần con bông đùa với bạn trong sân trường mà thấy tình bạn của chúng thật sự đáng giá biết bao. Trẻ 6 tuổi giống như những "chuyên gia ngoại giao" nhí, đang học cách "đàm phán" và "thương thảo" tình bạn từng ngày. Nếu không tin, cứ nhìn cảnh tụi nhỏ vừa cãi nhau vì chiếc bút chì màu "thần thánh" xong lại cười xòa ôm nhau làm hòa là lại hiểu! Đúng là lắc đầu ngao ngán mà thôi.
Nhưng thật sự mà nói, giai đoạn này lại có những điều rất ngộ nghĩnh và đôi khi "khó đỡ". Bằng tất cả sự hiện diện của thần giao cách cảm, trẻ 6 tuổi bắt đầu biết cách nhận thức được cảm xúc của mình và cảm nhận được trạng thái tâm lý của "đồng bọn". Mỗi lần "sót một cục" với bạn, trẻ tự hỏi "Có phải mình vừa làm... gì sai sai không nhỉ?". Khả năng này có thể không khác chi một phần mềm dò lỗi thần kỳ vậy.
Thêm vào đó, tình bạn ở tuổi này không phải là một cuộc hành trình phẳng lặng. Các "nhà khảo cổ nhí" này đã dày công "khảo nghiệm" từ việc chơi trò nhào lộn cùng nhau cho đến khi "què chân" hoặc "đứt gót" vì chạy đua. Nói thế không có nghĩa rằng điều này mạo hiểm, nhưng đó là cách trẻ học cách chung sống và hiểu về sự hy sinh vì bạn bè, dù chỉ là hy sinh cái bánh snack nho nhỏ đi nữa.
Vậy sao lại nói tình bạn là mối liên kết vô giá? Đơn giản là vì nó giúp trẻ hòa nhập xã hội, phát triển khả năng giao tiếp và biết đặt mình vào hoàn cảnh người khác. Theo nghiên cứu từ một số chuyên gia, khi trẻ tìm thấy một người bạn thân thiết, cảm giác an toàn và tự tin của chúng cũng theo đó mà tăng lên đáng kể. Đó quả thực là liều vitamin tinh thần "không góc chết" trong sự phát triển của mỗi đứa trẻ.
Nhưng đời không như mơ, đừng tưởng tình bạn là chỉ toàn màu hồng nhé. Qua những mâu thuẫn, trẻ sẽ dần học được cách giải quyết xung đột. Chẳng hạn như "Vừa cãi vã xong có khi lại nghe thấy lời xin lỗi lắp bắp từ đâu đó đằng sau ngọn đồi đồ chơi". Những bài học "xương máu" này đôi khi giúp trẻ trở nên linh hoạt và biết yêu thương nhau hơn, dù chỉ là biết cảm thông khi bạn mình bị té ngã hay che chắn cho bạn khỏi "những cơn mưa đầu mùa đổ ập" khi chẳng có dù!
Và cuối cùng, tình bạn tuổi 6 không chỉ giúp mỗi cá nhân trẻ trưởng thành mà còn giúp chúng xây dựng một xã hội nhỏ, nơi niềm vui lẫn nỗi buồn được chia sẻ và đối xử với nhau công bằng. Bởi lẽ, khi một đứa trẻ học được cách yêu thương người khác và biết mình cũng có thể là "anh hùng" trong mắt bạn bè, đó là khi chúng thật sự tìm thấy giá trị của mình. Một sự tương tác vô giá cho cả trẻ và những người xung quanh.
Trẻ 6 tuổi đang bước đầu hiểu về xã hội nhỏ xíu của mình. Trẻ học hỏi từ bạn bè, từ thế giới xung quanh để tạo nên bản sắc cho chính mình. Các “nhà lãnh đạo trẻ” này luôn tìm cách duy trì và phát triển những mối quan hệ gần gũi để cùng chúng lớn lên, cũng như khẳng định "thương hiệu cá nhân". Nói chung, "gót chân Asin" của mọi "mã ID nhỏ nhắn" này chính là thế: "Hãy nhiệt tình lên!"
Khả năng tự lập và quản lý cảm xúc ở trẻ 6 tuổi
Hãy tưởng tượng bạn đang sống trong một thế giới nơi mà tất cả mọi việc phải tự mình lo liệu - từ việc đứng lên khỏi giường mà không cần ai đánh thức, cho đến nhiệm vụ ăn uống và tự mặc quần áo. Ồ, đợi đã... đó chẳng phải là thế giới của những đứa trẻ 6 tuổi hay sao? Đúng vậy, các bậc phụ huynh kính mến, đấy là thời điểm các quý vị 'trứng ráng công' của chúng ta bắt đầu hành trình tự lập vĩ đại.
Ở tuổi lên 6, các tiểu thiên thần này đang trên đà học cách tự xử mọi thứ, từ việc chọn quần áo phối màu 'không thể nào tệ hơn', đến những pha tự đánh răng và rửa mặt ví như đang diễn bộ phim hành động đầy kịch tính. Sự thật là việc cho phép trẻ tham gia vào công việc nhỏ nhặt hàng ngày không chỉ giúp các bạn nhỏ phát triển kỹ năng cá nhân, mà còn giúp cha mẹ có cơ hội ngồi bệt xuống sofa và tận hưởng vài giây phút 'hạnh phúc tạm thời' khi không phải 'úm ba la ba bôi bữa ăn'. Nói vui vậy thôi, chứ nhờ đó trẻ có thể phát triển kỹ năng tổ chức với đồ chơi và dụng cụ học tập của mình, như một phần của hành trình 'luyện bùa tổ chức'.
Trẻ ở tuổi này cũng bắt đầu phát triển khả năng tự giác học tập. Đây là lúc cả nhà cần phát huy nội công 'nửa khuyến khích, nửa ép buộc' – giúp trẻ hoàn thành bài tập về nhà mà không cần phải biến 'chỗ ở' thành phần tiếp theo của 'Serie Cuộc Chiến'. Đùa chút cho vui thôi, sự hỗ trợ từ phía gia đình trong việc tạo điều kiện học tập và thúc đẩy ý thức tự giác sẽ là chiếc 'chìa khóa vàng' giúp trẻ khám phá niềm vui học hành một cách nhẹ nhàng nhất.
Nhưng cuộc sống chẳng bao giờ thiếu thách thức, và với các chiến binh tí hon của chúng ta, quản lý cảm xúc cũng là một phần trong game chiến lược nhiều người chơi. Các bạn nhỏ bắt đầu biết cách nhận diện cảm xúc cơ bản như tức giận, vui vẻ, buồn bã… nhưng đã đạt đến level 'gọi tên chính xác' và 'điều chỉnh phần nào'. Có câu 'nóng như kem' không biết lúc này có còn hạp nữa không, cơ mà ít nhất các bạn nhỏ đã học được cách dùng lời nói thay cho những pha 'võ thuật chân tay'.
Với khả năng tự lập và tự quản lý cảm xúc đang từng bước định hình, chúng ta – người lớn – không đơn thuần chỉ là 'hướng dẫn viên du lịch' trong tuổi thơ của các bạn nhỏ mà còn là những hình mẫu cụ thể để bé yêu theo dõi. Sự điềm tĩnh, kiên nhẫn và khả năng xử lý xung đột linh hoạt từ cha mẹ sẽ giúp trẻ có cái để 'bắt chước', từ đó đỡ bị 'úp bô' khi gặp phải các tình huống trớ trêu trong 'cõi đời' này.
Điều quan trọng cuối cùng, hãy tạo ra một môi trường mà trẻ luôn cảm thấy 'bình yên hàng đầu', cùng với những thói quen tốt qua các mục tiêu nhỏ sẽ là cách tốt nhất chúng ta giúp trẻ phát triển khả năng tự lập và quản lý cảm xúc một cách bền vững và đầy hiệu quả. Nhìn bé từng ngày thành tựu điều nhỏ nhặt, có khi lại là niềm hạnh phúc lớn lao dành cho cha mẹ.
